| Jawa Tengger |
Jawa Standar (Solo-Yogya) |
Bahasa Indonesia |
| réyang, éyang,
aku (beberapa wilayah) |
aku, kulå, ingsùn |
saya (laki-laki) |
| isun, aku (beberapa wilayah) |
aku, kulå, ingsùn |
saya (perempuan) |
| sira |
kowé, sampéyan, sirå |
kamu |
| rika |
panjenengan, ndikå |
kamu (untuk orang yang lebih tua) |
| tak
(Contoh: ika wis tak tukoken sega ambek lawuhe pisan) |
tak, dak |
kata ganti orang (aku/saya) |
| -éyang, -néyang, -isun, -nisun, -ku |
-ku |
akhiran aku |
| -ira, -nira |
-mu |
akhiran kamu |
| dheweke |
dheweke |
dia |
| awak dhewe |
awak dhewe, kitå |
kita |
| lare |
bocah, lare |
anak |
| luwe |
ngelìh, luwe |
lapar |
| wong |
wong |
orang |
| apa (Contoh: apa sira wis mangan?, apa sira weruh?) |
åpå |
apakah (dijawab ya atau tidak) |
| paran (Contoh: sira mangan paran?, sira weruh paran?, sawahe rika ditanduri paran?) |
åpå |
apa (kata tanya merujuk suatu benda) |
| ana paran |
ånå åpå |
ada apa |
| paran maneh |
åpå manèh |
apalagi |
| sapa |
såpå |
siapa |
| (n)jaré |
kapriyé, piyé |
bagaimana |
| ngendi, endi |
ngendi |
mana |
| suwun, kesuwun |
matur suwun, matur nuwun |
terima kasih |
| katé |
arep |
akan, hendak |
| orak, ora |
ora |
tidak |
| orak bisa |
ora biså, ora iså |
tidak bisa |
| orak guna |
ora guna, ora migunani |
tidak berguna |
| orak kuwat |
ora kuwat, ora roså |
tidak kuat |
| amba |
åmbå, bawerå |
luas |
| êmoh |
êmoh |
tidak mau |
| wingi |
wingi |
kemarin |
| wingenane |
wingenane |
kemarin dulu |
| golek |
golek |
cari |
| sida |
sidå |
jadi |
| oleh |
oleh, antuk, entuk |
dapat |
| nanak, ndanak |
ora ånå, ndak ånå |
tidak ada |
| ora ngapa |
ora åpå-åpå, ora ngåpå-ngåpå |
tidak apa-apa |
| wae |
wae, bae |
saja |
| ndang, age |
ndang, ageh, gage |
hayo, cepat |
| mèk |
mung, ming |
hanya |
| kaitan, awit, kaet |
kawit, awit |
dari |
| melu |
melu, tumut |
ikut |
| luwìh |
luwìh |
lebih |
| pisan |
sisan |
sekalian |
| budhal |
mangkat, budhal |
berangkat |
| biyen |
biyen |
dahulu |
| mesak'ên, mesakne (beberapa wilayah) |
mesakke/melas |
kasihan |
| jajal |
jajal, nyobå |
mencoba |
| alon |
alon |
pelan |
| lek |
yen, nek, lamun |
kalau |
| lungguh |
lungguh |
duduk |
| irêng |
irêng |
hitam |
| ambêkan |
ambekan |
bernafas |
| kêsêlan |
kebacùt, kebangêtên, kênêmênen |
keterlaluan |
| ngapa |
ngåpå |
kenapa, mengapa |
| sing |
sing, kang |
yang |
| sesùk |
sésuk, mbésuk |
besok |
| maneh |
meneh, maneh |
lagi |
| ngene |
ngene |
begini |
| ngono |
ngono |
begitu |
| wingi |
wingi |
kemarin |
| mari ngene |
bar ngene, rampung iki |
setelah ini |
| mari ngono |
bar ngono |
setelah itu |
| midhang, kêloyong |
dolan-dolan, amêng-amêng |
main-main |
| gik |
isih, isik |
masih |
| gawé (Contoh: rika ku wis tak tukok'en klambi anyar ngapa ora digawe cak?) |
nganggo |
memakai, menggunakan |
| ning, ing, ring |
ing, ning |
di |
| ndek, nang |
ing, menyang/mring, nyang, nang |
di, ke |
| têka, saka |
såkå |
dari |
| têka |
têkå |
datang |
| bêngkès |
apês |
nasib sial |
| bacut |
månggå |
silakan masuk (jawaban tuan rumah yang lebih tua dari tamunya/telah akrab dengan tamunya |
| monggo |
månggå |
silakan masuk (diucapkan tuan rumah yang lebih muda dari tamunya/belum akrab dengan tamunya |
| dhingik |
dhisik |
dulu |
| dhìkìk |
dhisìk |
duluan |
| pekne |
kareben, ben, gen, supåyå, amrih |
agar |
| ajo |
åjå |
jangan |
| akeh |
akeh, pirang-pirang |
banyak |
| antong |
antêng |
diam di tempat |
| parêk |
cêrak, cêdhak, cakêt |
dekat |
| payah |
sayah, kêsêl |
capek |
| guyu |
guyu |
tertawa |
| iki |
iki |
ini |
| iku |
iku, kuwi |
itu |
| ika, kae |
kae |
itu (jauh) |
| kene |
kene |
di sini |
| kono |
kono |
di situ |
| kana |
kånå |
di sana |
| bojo |
bojo |
suami/istri |
| jaka |
jåkå |
jejaka |
| dudha |
dudhå |
duda |
| randha |
råndhå |
janda |
| le/tholé |
tholé, ngger, nang |
panggilan anak laki laki |
| biyung, yung, emak |
ibu, bu, biyung |
ibu |
| kakang |
kakang |
abang, kakak laki-laki |
| yuk |
yu, mbakyu |
kakak perempuan |
| pakdhe |
pakdhe |
kakak laki-laki dari ayah/ibu |
| bokdhe |
budhe |
kakak perempuan dari ayah/ibu |
| kakek, pak wek (pak tuwek) |
embah lanang, eyang kakung, kaki |
kakek |
| ninek |
embah wadon, eyang putri, nini |
nenek |
| pamak |
paman |
paman |
| bibik |
bik |
bibi |
| tuwek |
tuwå |
tua |
| petinggi |
pangarså deså |
kepala desa |
| dhukun |
pangarså agåmå |
kepala agama |
| enem, nenem |
enem |
enam |
| akeh |
akeh |
banyak |
| thithik |
sathithik |
sedikit |
| picis |
dhuwit |
uang |
| ulan |
wulan |
bulan |
| oyod, jangkar |
oyod |
akar |
| godhong, ron |
godhong, ron |
daun |
| gaga |
têgal |
ladang |
| tela |
telå |
ketela |
| pogung |
pohung |
ketela pohon |
| gobis |
gubis |
kubis |
| buthêk |
buthêk |
keruh |
| landhu |
subur, ledhung |
subur |
| caluk |
bendho |
parang |
| wadung |
kampak, wadung |
kapak |
| langit, awang-awang |
langit, tawang, awang-awang |
langit |
| mendhung |
mégå, mendhung |
awan, mendung |
| babad |
sajarah, babad |
sejarah |
| rungu |
krungu |
dengar |
| lunyu, alit |
lunyu, ngleséd |
licin |
| lebu |
mlebu |
masuk |
| ula |
ulå |
ular |
| temen |
tenan, temenan, banget |
sungguh |
| damar |
diyan, dhilah, dhemar |
lampu |
| jaro |
pager pakarangan, rajêg, tungkaran |
pagar halaman |
| mbaturi |
ngancani, mbaturi |
menemani |
| ninekira |
embahmu, ninimu |
nenek kamu |
| ilateyang, ilatku |
ilatku |
lidah saya (laki-laki) |
| klambineyang, klambiku |
klambiku |
baju saya (laki-laki) |
| jagungisun, jagungku |
jagungku |
jagung saya (perempuan) |
| ndeleng, ndelok, masên (wasen) |
ndeleng, ndelok, nguwasi |
melihat |
| masuh |
ngumbah, wisuh, asah-asah |
mencuci |
| njupuki |
njupuki |
mengambili |
| njupukên |
njupukaké |
mengambil |
| nandurên |
nanduraké |
menanamkan |
| nggawekên |
nggawekaké |
membuat |
| nggawakên |
nggawakaké |
membawakan |
| digaringên |
digaringaké |
dikeringkan |
| diduwurên |
didhuwuraké |
ditinggikan |
| dilabuhên |
dikurbanaké |
dikurbankan |
| dibalekên |
dibalekaké |
dikembalikan |
| dijerokên |
dijerokaké |
didalamkan |
| ditukokên |
ditukokaké |
dibelikan |
| tukokna |
tukoknå |
belikanlah |
| gawakna |
gawaknå, gåwånen |
bawakanlah |
| jerokna |
jeroknå |
dalamkanlah |
| garingna |
garingnå |
keringkanlah |
| duwurna |
duwurnå |
tinggikanlah |
| isenana |
isenånå, isinen |
isilah |
| campuh |
pêthuk, ketemu |
bertemu |
| kuthek |
jiwit |
cubit |
| mari |
bar, rampung |
selesai |
| idu, agor |
idu |
ludah |
| gogoh, kêmpong |
ompong |
rumpang |
| wit, kayu |
wit |
pohon |
| prìng |
prìng |
bambu |
| tengen, rengen |
tengen |
kanan |
| tutur |
ngomong |
berkata |
| dituturi |
dituturi |
dinasihati |
| bongol, napsu |
nesu |
marah |
| reget |
reged |
kotor |
| pasir |
wedhi |
pasir |
| wedhi |
wedhi kasar |
pasir kasar |
| bengulon |
bunglon |
bunglon |
| bêdhes, kethek |
kethek |
monyet |
| lelawa |
låwå, kalong, codhot |
kelelawar |
| sewek |
jarit, tapih, bebed |
kain |
| guntur |
longsor |
longsor |
| mrutu |
lemud |
nyamuk |
| pêtêng |
pêtêng |
gelap |
| padhang |
padhang |
terang |
| simpên |
simpên |
simpan |
| srengenge |
srengenge |
matahari |
| mibêr |
mabur, mibêr |
terbang |
| irùng |
irùng |
hidung |
| dhêngkul |
dhêngkul |
lutut |
| pundhak |
pundhak |
bahu |
| nglangi, renang |
nglangi |
renang |